Jak rozdzielić instalację elektryczną przy podziale domu na dwa niezależne mieszkania

Przebudowa domu jednorodzinnego na dwa niezależne mieszkania to częsty pomysł, gdy dorosłe dzieci chcą zamieszkać osobno albo gdy jedna kondygnacja ma być wynajmowana. Najwięcej pracy kryje się w instalacjach, a elektryka jest tu szczególnie wymagająca. Dom budowany jako jeden lokal ma zwykle jedno przyłącze, jeden licznik i obwody poprowadzone bez oglądania się na podział pięter. Gniazda w kuchni na parterze potrafią być na tym samym zabezpieczeniu co oświetlenie poddasza.

Celem przebudowy jest stan, w którym każdy lokal ma własne rozliczenie energii, własną rozdzielnicę z zabezpieczeniami i obwody, które nie przechodzą przez pomieszczenia sąsiada. Poniżej opisujemy kolejne etapy takiej przebudowy.

Formalności: drugi licznik i moc przyłączeniowa

Pierwszy krok to rozmowa z operatorem sieci dystrybucyjnej. Osobny licznik dla drugiego lokalu wymaga złożenia wniosku o przyłączenie lub o zmianę warunków przyłączenia. Operator określi, czy obecne przyłącze wystarczy dla dwóch odbiorców i jaką moc można przydzielić każdemu z nich. W praktyce często okazuje się, że trzeba zwiększyć moc przyłączeniową albo wymienić złącze kablowe na takie, które pomieści dwa układy pomiarowe.

• Sprawdź w umowie aktualną moc przyłączeniową i rodzaj zasilania (jedno- czy trójfazowe).
• Oszacuj zapotrzebowanie każdego lokalu, uwzględniając płytę indukcyjną, podgrzewacz wody i ewentualną pompę ciepła.
• Ustal, gdzie staną liczniki. Zwykle muszą być dostępne dla operatora z zewnątrz budynku.
• Uwzględnij czas oczekiwania na warunki przyłączenia w harmonogramie remontu.

Warto pamiętać, że podział domu na lokale może wymagać także formalności budowlanych, na przykład zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania. To osobny temat, ale projekt instalacji powinien powstać równolegle z projektem budowlanym.

Inwentaryzacja istniejących obwodów

Zanim zacznie się kucie, trzeba dokładnie wiedzieć, co jest podłączone do którego zabezpieczenia. Elektryk wyłącza kolejne obwody i sprawdza, które gniazda, lampy i urządzenia przestają działać. Wynik zapisuje się na rzutach kondygnacji. Bardzo często wychodzi wtedy, że jeden obwód zasila pomieszczenia na dwóch piętrach albo że przewód z rozdzielnicy na parterze biegnie przez strop do łazienki na górze.

Przy okazji inwentaryzacji wykonuje się pomiary: rezystancji izolacji, skuteczności ochrony przeciwporażeniowej i ciągłości przewodów ochronnych. Jeśli instalacja jest stara, aluminiowa lub dwuprzewodowa, rozsądniej zaplanować nowe okablowanie dla obu lokali niż przerabiać to, co jest.

Nowy układ: złącze, liczniki i dwie rozdzielnice

Docelowy schemat wygląda zazwyczaj tak: ze złącza zasilane są dwa liczniki, a od każdego licznika biegnie wewnętrzna linia zasilająca do rozdzielnicy mieszkaniowej danego lokalu. Każda rozdzielnica ma własny wyłącznik główny, wyłączniki różnicowoprądowe i nadprądowe oraz w miarę możliwości ogranicznik przepięć.

Element	Lokal 1	Lokal 2
Licznik	W złączu lub szafce licznikowej	W tym samym złączu, osobny układ pomiarowy
Linia zasilająca	Do rozdzielnicy na parterze	Osobnym przewodem do rozdzielnicy na piętrze
Rozdzielnica	Wewnątrz lokalu 1	Wewnątrz lokalu 2
Obwody	Tylko w obrębie lokalu 1	Tylko w obrębie lokalu 2

Rozdzielnica powinna znajdować się w lokalu, który zasila, tak aby mieszkaniec miał do niej dostęp bez wchodzenia do sąsiada. Dobór obudowy opisaliśmy w tekście o tym, jak wybrać rozdzielnicę elektryczną podtynkową. Przy planowaniu modułów zostaw kilka wolnych miejsc na przyszłe obwody.

Rozplątanie wspólnych obwodów

To najbardziej pracochłonna część przebudowy. Każdy obwód, który obsługuje pomieszczenia w obu lokalach, trzeba przeciąć i doprowadzić do właściwej rozdzielnicy. Najczęściej dotyczy to obwodów oświetleniowych na klatce schodowej, gniazd w korytarzach i zasilania urządzeń w piwnicy. Przewody przechodzące przez strop zwykle się odcina i zakańcza w puszkach, a pomieszczenia na górze dostają nowe zasilanie z rozdzielnicy piętra.

Przy projektowaniu nowych obwodów warto od razu zastosować sensowny podział: osobne obwody na kuchnię, łazienkę, pralkę i oświetlenie. Dobór zabezpieczeń do obciążenia opisaliśmy w poradniku o tym, jak dobrać wyłącznik nadprądowy do obwodu.

Prowadzenie nowych przewodów w istniejącym budynku

W zamieszkanym domu nikt nie chce kuć wszystkich ścian, dlatego trasy nowych przewodów warto zaplanować tak, żeby wykorzystać to, co i tak będzie rozbierane podczas przebudowy. Linie zasilające z liczników do rozdzielnic najczęściej prowadzi się pionowo przez klatkę schodową, szacht instalacyjny albo w bruździe na ścianie zewnętrznej od strony wnętrza. Na poziomie stropu dobrym miejscem są przestrzenie nad sufitami podwieszanymi, jeśli lokal na górze dostaje nowe sufity.

• Przewody linii zasilających dobiera się do przydzielonej mocy i długości trasy, z uwzględnieniem spadku napięcia.
• Przejścia przez stropy i ściany oddzielenia pożarowego trzeba uszczelnić materiałem o odpowiedniej odporności ogniowej.
• Przewody biegnące przez lokal sąsiada to rozwiązanie awaryjne. Jeśli jest konieczne, prowadzi się je w rurze osłonowej, bez puszek i rozgałęzień po drodze.
• Puszki po starych, odciętych obwodach należy opisać lub usunąć, żeby przyszły elektryk nie szukał nieistniejącego zasilania.

Dobrą praktyką jest też wykonanie zdjęć bruzd przed tynkowaniem, z miarą przyłożoną do ściany. Dokumentacja fotograficzna przyda się przy każdym późniejszym wierceniu.

Części wspólne i odbiór instalacji

Po podziale zostają pomieszczenia i urządzenia używane przez oba lokale: klatka schodowa, oświetlenie zewnętrzne, brama wjazdowa, kotłownia ze wspólnym źródłem ciepła. Najprościej jest zasilić je z jednego z liczników i rozliczać się umownie, ale czytelniejszym rozwiązaniem jest trzeci, niewielki licznik części wspólnych albo podlicznik w rozdzielnicy. Rozliczanie zużycia podlicznikami opisaliśmy w tekście o tym, jak zainstalować licznik energii do monitorowania zużycia.

Po zakończeniu prac elektryk z uprawnieniami wykonuje pomiary odbiorcze dla obu lokali i sporządza protokół. Każdy lokal powinien otrzymać aktualny schemat rozdzielnicy z opisem obwodów. Obudowy, szyny i osprzęt do takiej przebudowy znajdziesz w kategorii rozdzielnice i obudowy elektryczne. Dobrze wykonany podział instalacji oszczędza późniejszych sporów o rachunki i sytuacji, w których awaria u jednego sąsiada odcina prąd drugiemu.