Jeśli chodzi o przeglądy instalacji gazowej dokonywanej w czasie okresowych przeglądów budynków, bardzo często pojawiają się pytania, kto może dokonywać przeglądów instalacji gazowej,

w jakim terminie należy przeprowadzić przegląd instalacji gazowej, co należy skontrolować, co powinien zawierać protokół z przeglądu instalacji gazowej, czy jest ustalony wzór takiego protokołu, i jeszcze wiele innych kwestii związanych z tym zagadnieniem, na które postaram się odpowiedzieć Państwu w tym artykule.

Co w paragrafach?

Zacznijmy od podstaw prawnych przeprowadzania przeglądów obiektów budowlanych. Zgodnie z art. 62 ust. 1 Ustawy „Prawo Budowlane” z dnia 7 lipca 1994 r. z późn. zm. „Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli: 1) okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego: (…) c) instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych)”. Przepis ten dotyczy wszystkich obiektów budowlanych, które wyposażone są w instalację gazową, w tym budynków jednorodzinnych i zagrodowych. Często właściciele tych budynków nie wypełniają tego obowiązku, a osoby, które mają uprawnienia do wykonywania przeglądów uważają, że obowiązek ten nie dotyczy budynków jednorodzinnych.

Skąd ten błąd?

Błąd ten bierze się prawdopodobnie z niedokładnego odczytania zapisów zawartych w art. 62 ust. 2 tej Ustawy, w którym w pkt. 1 zapisane jest, że obowiązek kontroli nie dotyczy budynków mieszkalnych jednorodzinnych. Po uważnej lekturze zauważyć można, że właściciele i zarządcy budynków mieszkalnych jednorodzinnych zwolnieni są tylko z obowiązku corocznej kontroli „elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu” (art. 62 ust. 1 pkt. 1 lit. a Ustawa Prawo Budowlane).

Poza tym „(…)w przypadku budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m2 oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m(…)” kontrolę należy przeprowadzić co najmniej 2 razy w roku w terminie do 31 maja i do 30 listopada (art. 62 ust. 1 pkt. 3 Ustawa Prawo Budowlane).

Na podstawie ww. artykułu Ustawy, ale również na podstawie Rozporządzenia MSWiA z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. 1999 r. Nr 74 poz. 836) za przeprowadzenie okresowej kontroli obiektów budowlanych odpowiedzialny jest właściciel lub zarządca nieruchomości, i to na nim spoczywa obowiązek dopilnowania terminowego przeprowadzenia przeglądów, które powinny być wykonane w porze wiosennej (§4 ww. rozporządzenia). Jednocześnie pragnę przypomnieć to, co często umyka właścicielom i zarządcom budynków, że kontrole okresowe instalacji gazowej powinny być wykonywane „równocześnie z kontrolą stanu technicznego przewodów i kanałów wentylacyjnych oraz spalinowych” (§47 ww. rozporządzenia). Podsumowując: dopiero łączne, sprawne działanie instalacji gazowej, wentylacyjnej i odprowadzenia spalin zapewnia bezpieczeństwo użytkowania.

Kolejnym z często pojawiających się pytań jest pytanie o to, kto może dokonać przeglądu instalacji gazowej. Odpowiedź na nie zawarta jest w Ustawie „Prawo Budowlane”, a dokładnie w artykule 62 ust. 4 i 5., które brzmią:

* ust. 4 „Kontrole, o których mowa w ust. 1 (mowa m.in. o przeglądach instalacji gazowej – dopisek autora), z zastrzeżeniem ust. 5-6a (ust. 6 dotyczy przeglądów przewodów kominowych, ust. 6a dot. budowli piętrzących – dopisek autora), przeprowadzają osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności”.

* ust. 5 „Kontrole stanu technicznego instalacji elektrycznych, piorunochronnych, gazowych i urządzeń chłodniczych, o których mowa w ust. 1 pkt. 1 lit. c, pkt. 2 i pkt. 6 oraz ust. 1b, mogą przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i gazowych”.

Jak widać z powyższych cytatów, interpretacja może być dwojaka: po pierwsze – przeglądów mogą dokonywać osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności, które dodatkowo muszą posiadać ważne uprawnienia energetyczne gazowe (gr. 3) w zakresie dozoru; druga interpretacja – wystarczy, aby osoba wykonująca przegląd instalacji gazowej miała ważne uprawnienia energetyczne gazowe w zakresie dozoru (tutaj pozwolę sobie przypomnieć Państwu, że uprawnienia te ważne są przez okres 5 lat od daty wydania). Dyskusje na temat, kto może, a kto nie może wykonać przeglądu instalacji gazowej trwałyby pewnie długo, gdyby nie pomógł w rozwiązaniu tego problemu Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Zgodnie z interpretacją zamieszczoną na stronie internetowej Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego: „Do przeprowadzania takich kontroli upoważnione są więc osoby posiadające uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej, jak i osoby posiadające kwalifikacje wynikające z przepisów o dozorze technicznym i energetyce i w tym przypadku bez znaczenia jest fakt posiadania lub nieposiadania przez nie uprawnień budowlanych”.

Co kontrolować?

Ustaliliśmy już, kto i kiedy może wykonać przegląd instalacji gazowej, teraz zajmijmy się tym, co w trakcie przeglądu należy skontrolować. W tym momencie sprawy się nieco komplikują. Obecnie polskie przepisy bardzo lakonicznie określają zakres okresowej kontroli stanu technicznego instalacji w tym gazowej stanowiącej wyposażenie techniczne budynku. Do dyspozycji mamy dwa rozporządzenia:

* Rozporządzanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. 1999 nr 74 poz. 836).

* Rozporządzanie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 2002 nr 75 poz. 690 z póź. zm.).

Pierwsze z nich zawiera jedyny zapis, który może być potraktowany jako wskazówka dotycząca zakresu przeglądu instalacji gazowej (§5 ust. 2 pkt.8). Wynika z niego, że szczegółowym sprawdzeniem należy objąć stan techniczny „przejść przyłączy instalacyjnych przez ściany budynku”. Co prawda w przypadku instalacji gazowych może być to potraktowane jako wskazanie trochę „na wyrost”, bo przecież kurek główny, czyli granica miedzy instalacją a siecią gazową znajduje się na zewnątrz budynku, tzn. że przez ścianę zewnętrzną budynku przechodzi instalacja, a nie przyłącze. Jednak przypominam, że istnieje jeszcze wiele budynków, w których kurek główny znajduje się w piwnicy w tzw. pomieszczeniu „wlotu gazu” bądź pomieszczeniu „gazomierza”. W takim przypadku przepis ten dotyczy ich bezpośrednio. W tym miejscu pozwolę sobie przypomnieć Państwu, że przewód gazowy przechodzący przez zewnętrzne ściany budynku powinien być prowadzony w rurze osłonowej wypełnionej elastycznym uszczelnieniem gazoszczelnym.

Oczywistą rzeczą wydaje się sprawdzenie szczelności instalacji gazowej, tzn. sprawdzić należy wszystkie połączenia przewodów, armatury, gazomierzy i urządzeń gazowych. Sprawdzenie kurków odcinających urządzenia gazowe powinno być wykonane zarówno w położeniu zamkniętym, jak i otwartym.

Poza tym należy sprawdzić zgodność wykonania instalacji z obowiązującymi przepisami dotyczącymi jej budowy i użytkowania. Przepisy te zmieniały się na przestrzeni lat, co należy uwzględnić w trakcie kontroli. Obecnie obowiązujące przepisy zostały określone w Dz. U. 2002 nr 75 poz. 690 §156 ÷ §179. Podlegają im wszystkie instalacje wybudowane po roku 2002 oraz te, które po roku 2002 podlegały remontowi, przebudowie lub modernizacji.

Pomocne w określeniu zakresu prac mogą być także „Wytyczne wykonywania przeglądów instalacji gazowej w wielorodzinnych budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej” wydane przez GUNB dn. 24.07.1995 r. – oczywiście są one w dniu dzisiejszym nieobowiązujące, natomiast w wielu punktach nie straciły na aktualności. Mogą być więc pewną wskazówką i podpowiedzią, co w ramach przeglądu należy wykonać. Według tego dokumentu należy m.in. dokonać:

  • przeglądu dostępu do zaworów i kurków,
  • sprawdzenia przejść przewodów przez zewnętrzne ściany budynków (Dz. U. 1999 Nr 74 poz. 836 §5 ust. 2 pkt. 8),
  • sprawdzenia stężenia gazu w piwnicach,
  • kontroli szczelności połączeń gwintowanych i kurków,
  • stężenia gazu na górnych piętrach w budynkach wyposażonych w sanitarne kanały zbiorcze,
  • sprawdzenia stężenia gazu we wnękach gazomierzowych, szczelności połączeń i stanu gazomierza,
  • sprawdzenia stanu aparatów gazowych w lokalach, prawidłowości ich działania i przebiegu procesu spalania,
  • sprawdzenia stanu elastycznych połączeń przyborów gazowych pod kątem zgodności z wymaganymi atestami,
  • sprawdzenie stanu przewodów spalinowych (w tym miejscu pragnę przypomnieć, że zgodnie z Dz. U. 2002 r. nr 75 poz. 690 §156 przewody spalinowe lub powietrzno-spalinowe są wyposażeniem instalacji gazowej),
  • pomalowania przewodów instalacji gazowej w piwnicach na kolor żółty – ten przepis jest już nieaktualny, gdyż nie ma w chwili obecnej konieczności malowania instalacji gazowej na kolor żółty, ale istnieje konieczność zabezpieczenia antykorozyjnego instalacji (Dz. U. 2002 Nr 75 poz. 690 §165 ust. 3) i stan tego zabezpieczenia powinien być kontrolowany.

Przed kontrolą…

Przed rozpoczęciem przeglądu osoby dokonujące kontroli powinny zapoznać się z protokołami z poprzednich kontroli, protokołami odbioru robót remontowych wykonywanych w budynku, zgłoszeniami użytkowników lokali dotyczącymi usterek, wad i uszkodzeń (Dz. U. 1999 nr 74 poz. 836). Protokoły z poprzednich przeglądów stanowią załącznik do książki obiektu budowlanego, a właściciel lub zarządca jest zobowiązany do ich udostępnienia organom upoważnionym do kontroli stanu technicznego (Ustawa „Prawo Budowlane” art. 64 ust. 3 oraz art. 65).

Po kontroli…

Po zakończeniu okresowej kontroli należy sporządzić protokół. Żadna Ustawa ani rozporządzenie nie zawiera wzoru protokołu, natomiast w Dzienniku Ustaw Nr 74 poz. 836 z 1999 r. określone jest, co taki protokół powinien zawierać. Zgodnie z tym rozporządzeniem protokół z okresowej kontroli stanu technicznego powinien zawierać określenie:

  1. stanu technicznego elementów budynku objętych kontrolą,
  2. rozmiarów zużycia lub uszkodzenia elementów, o których mowa w pkt. 1,
  3. zakresu robót remontowych i kolejności ich wykonywania,
  4. metod i środków użytkowania elementów budynku narażonych na szkodliwe działanie wpływów atmosferycznych i niszczące działanie innych czynników,
  5. zakresu niewykonanych robót remontowych zaleconych do realizacji w protokołach z poprzednich kontroli okresowych”.

Oprócz informacji, o których mowa w rozporządzaniu, protokół powinien zawierać datę wykonania przeglądu i podpis osoby wykonującej przegląd wraz z numerem uprawnień budowlanych lub numerem dodatkowych kwalifikacji w zakresie wykonywania dozoru nad eksploatacją instalacji gazowych wydanych na podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia. 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (Dz. U. 2003 nr 89 poz. 828), które wydawane są na okres 5 lat.

Kolejnym, moim zdaniem, bardzo ważnym stwierdzeniem, które powinien zawierać protokół, jest określenie czy instalacja jest sprawna jako całość. To znaczy, czy może być użytkowana przez kolejny rok. Jest to końcowy wniosek z wykonanego przeglądu. W tym punkcie można zaznaczyć np., że instalacja może być dalej użytkowana pod warunkiem wykonania niezbędnych napraw. Umieszczając taki zapis, musimy oczywiście wymienić zakres tych niezbędnych prac.

W związku z brakiem wzoru protokołu każda osoba wykonująca okresowy przegląd instalacji gazowej może stworzyć swój wzór takiego dokumentu. Protokół powinien być sporządzony w co najmniej dwóch egzemplarzach: jeden dla właściciela lub zarządcy budynku, drugi do własnego archiwum. Ponadto należy pamiętać, że w przypadku budynków o powierzchni zabudowy powyżej 2000 m2 i innych obiektów o powierzchni dachu powyżej 1000 m2 „osoba dokonująca kontroli jest zobowiązana bezzwłocznie pisemnie zawiadomić właściwy organ o przeprowadzonej kontroli” (Prawo Budowlane art. 62 ust. 1 pkt. 3). Organem tym jest Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego.

Mam nadzieję, że chociaż w części odpowiedziałam na Państwa wątpliwości.

Życzę bezpiecznej pracy!

Anna Omilianowicz